Τελικά, τίποτα δε βρίσκεται στην εξουσία του ανθρώπου,

παρά μόνο στην κατοχή του!

Η αναγκαιότητα της απώλειας

Φελεκίδης Διονύσης Γ6

Αν οι άνθρωποι μάθαιναν να εκτιμούν το στοχασμό θα είχε εκλείψει η φαυλότητα, αν μάθαιναν να εκτιμούν τη φιλία θα είχαν περιοριστεί τα ναρκωτικά και το έγκλημα, αν μάθαιναν να εκτιμούν την αγάπη θα είχε εκλείψει η πορνεία. Αν οι άνθρωποι μάθαιναν να εκτιμούν, ίσως και να τους άξιζε περισσότερη εκτίμηση.

Πόσες φορές κάποιοι από εμάς δεν είπαν «γιατί να μου συμβεί εμένα αυτό;», εκφράζοντας έτσι πικρία ή και μίσος. Ορισμένες φορές αυτό συμβαίνει για μικροπράγματα. Λόγου χάρη, γιατί πατήσαμε μια τσίχλα. Άλλες φορές συμβαίνει για πιο καίρια πράγματα, όπως για ένα σοβαρό τραυματισμό. Συχνά μάλιστα κατηγορούμε το Θεό γι` αυτό (και δεν εξαιρώ και τον εαυτό μου). Αλλοίμονο, είναι εντελώς ανθρώπινο να αισθανόμαστε δυσφορία για μια ατυχία, το αντίθετο συνορεύει με το μαζοχισμό.

Το πρόβλημα έρχεται όταν θεωρούμε την ατυχία ως τιμωρία, επομένως ως απώλεια. Γιατί άραγε επιμένουμε να πιστεύουμε πως το σύμπαν –ή γενικά η όποια δύναμη πιστεύει ο καθένας ότι ελέγχει τις συγκυρίες- είναι υποχρεωμένο να κρατήσει την «κακοδαιμονία» μακριά μας; Μήπως δεν έχουμε την ανάγκη της «κακοδαιμονίας»; Δεν έχουμε την ανάγκη και της απώλειας; Σίγουρα δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το σύμπαν «μας χρωστάει».

Ας το παραδεχτούμε, έχουμε την ανάγκη της απώλειας, γιατί αυτή μας μαθαίνει να εκτιμάμε. Πολύ λίγα πράγματα στη ζωή είναι δεδομένα. Αυτή είναι η αντικειμενική πραγματικότητα. Ακόμα και όσα θεωρούμε ότι ανήκουν σε εμάς κατά αυτονόητο τρόπο, θα μπορούσαμε να τα είχαμε χάσει. Αυτός ο ισχυρισμός επαληθεύεται στην περίπτωση των παραολυμπιακών αθλητών. Πόσοι δε θα έλεγαν από μέσα τους «αχ, τον καημένο!», δίνοντας έτσι απλόχερα τον οίκτο τους στο άτομο με την αναπηρία, και κρατώντας την αλαζονεία για τον εαυτό τους Κι αυτό συμβαίνει γιατί λίγοι μπροστά στη θέα ενός ασθενούς σώματος, αναλογίζονται την πιθανότητα της απώλειας, ότι αυτό το άρρωστο σώμα θα μπορούσε να κατοικείται από τους ίδιους, ότι ενδέχεται και οι ίδιοι να βρεθούν στην ίδια θέση κάποια στιγμή στο μέλλον. Οι περισσότεροι μακαρίζουμε τον εαυτό μας για το ότι δεν βρισκόμαστε στη θέση αυτή και ξεχνάμε ότι ο οίκτος είναι επιτρεπτός μόνο όταν δίνεται από τα ανώτερα στα κατώτερα όντα. Για τα ισότιμα όντα αρμόζει μόνο η συμπόνια.

Για όλα αυτά τι μπορούμε εμείς να κάνουμε; Να εξασφαλίσουμε στον εαυτό μας όλα τα αγαθά και τις ανέσεις; Και πάλι δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θα απέχουμε από την πιθανότητα μιας απώλειας. Αυτό, όμως, που μπορούμε να κάνουμε είναι να εκτιμούμε αυτά που έχουμε, χωρίς να τα θεωρούμε δεδομένα. Αυτό μας ανοίγει το μονοπάτι για την ευτυχία. Όλα αυτά, βέβαια, υπό την προϋπόθεση να τηρείται το μέτρο. Δεν πρέπει να υποπέσουμε σε υπερεκτίμηση των αγαθών, διότι τότε θα οδηγηθούμε σε απαξίωση του εαυτού μας, μια ψυχοκτόνα κατάσταση, αν βγει από τη μέση το εγωιστικό συναίσθημα της αυτοδικαίωσης. Όσα και αν καταφέρει να αποκτήσει κάποιος είναι άχρηστα αν δε μάθει να εκτιμά αυτά που ήδη έχει. Διότι αυτά που πρόκειται να αποκτήσουμε, μέλλεται να είναι αυτά που, πιθανόν, να χάσουμε.